ARTICLES

Boekbespreking The Performer's Voice - Meribeth Dayme

Date: 01/03/2009

Published in: Bulletin van de Nederlandse Vereniging voor Zangpedagogen

Dit is een bewerking van een artikel dat eerder verscheen in het Bulletin van de NVZ.

Meribeth Dayme schreef verschillende boeken over zang en is een autoriteit op het gebied van de stem-wetenschappen. Ze werkt als stem- en management consultant en geeft lezingen en masterclasses in heel Europa en de USA. Tijdens het Pevoc congres in Groningen (augustus '08) verzorgde zij een workshop en een lezing, die ik beide bezocht. Begin december was Meribeth Dayme te gast op het Artez Conservatorium te Arnhem, waar ik werk. Daar ging ze eerst een hele dag aan de slag met alle zangpedagogen (klassiek, muziektheater, jazz/pop), waarna de volgende dag de studenten aan de beurt waren.

Het bijzondere van haar benadering is dat ze haar kennis en ervaring op het gebied van fysiologie, anatomie, zangpedagogie, psychologie en martial arts (Oosterse gevechtkunst) weet te combineren en op een zeer praktisch niveau toe te passen in de zangles. Haar uitleg en instructies zijn zo helder, dat ook vrij grote groepen deelnemers (zoals tijdens de Pevoc workshop, en zoals tijdens de studenten workshop bij Artez) er direct mee aan de slag kunnen. Het effect van de oefeningen was steeds voor iedereen direct merkbaar. Daarbij leverden beide workshops, bij zowel de docenten als de studenten, een golf van inspiratie, nieuwe kennis en positieve energie op. The Performer's Voice Meribeth Dayme’s boek ‘The Performer’s Voice’ verscheen in 2005. Ze begint haar voorwoord met de uitspraak dat de aard van de vocale kunst vraagt om een onbevooroordeelde benadering. Door middel van dit boek wil ze podiumkunstenaars, docenten en mensen die beroepsmatig hun stem veel gebruiken, aanmoedigen om met een nieuwe blik de diverse factoren die leiden tot een goede vocale prestatie te bekijken. Het boek biedt hiertoe een overvloed aan informatie en oefeningen.



Als belangrijkste factoren die leiden tot een goed resultaat noemt MD:
- psychische en intellectuele aanwezigheid;
- fysieke coördinatie en efficiëntie;
- technische competentie;
- expressie;
- het vermogen tot verbeelding.

Deze onderwerpen worden in drie delen verder uitgewerkt. Achtereenvolgens behandelt ze de werking van het stemapparaat, de kunst van vocale expressie en presentatie, en ten derde de kunst van het optreden. Bewustwording MD schrijft verder in haar voorwoord o.a. dat ze het voor zangers en acteurs belangrijk vindt om zich bewust te worden van hun eigen stem en van hoe deze functioneert. In de podiumkunsten bestaat er een lange traditie waarbij er volgens een bepaalde methode gewerkt wordt en waarbij de informatie vanuit het geheugen steeds weer doorgegeven wordt. Hierbij ontstaat vaak de angst traditionele denkpatronen los te laten of de angst om terug te keren naar een aantal basis principes waar men door de jaren heen overheen gekeken heeft. Dit is ook de reden dat oude, gedateerde, kennis over hoe de stem werkt nog steeds wijdverspreid is in de medische wereld, de wereld van de kunsten en bij het publiek in het algemeen. Terwijl je wanneer je zelf begrijpt wat je doet, je niet snel in paniek zult raken als er iets mis gaat. Ook therapeuten en doktoren die anderen met hun stemproblemen helpen, zullen dit beter doen wanneer ze zelf weten hoe ze hun stem moeten gebruiken. Waarneming Veel stem-professionals gebruiken teveel spieren en verbruiken onnodig veel energie bij het zingen en/of spreken. Communicatie vraagt om een goede balans tussen dat wat zichtbaar is, dat wat hoorbaar is, en dat wat je waarneemt. De docent, arts, logopedist moet daarom nauwgezet kunnen kijken, luisteren én waarnemen. Om deze vaardigheden te trainen geeft MD in de introductie een lange lijst met bruikbare tips. Het stemapparaat In deel 1, dat ongeveer vijfentachtig bladzijden beslaat, wordt niet alleen de werking van het stemapparaat uitgelegd, maar geeft MD ook bij ieder onderwerp suggesties voor observaties en technische verbeteringen. Eerst wordt de algehele structuur van het skelet behandeld, de werking van de spieren, de terminologie en het zenuwstelsel. Daarna volgen fysieke bewustwording en houding. MD geeft hierbij niet alleen oefeningen voor bewustwording en verbetering, maar ook oefeningen gericht op het ervaren van hoe je houding de kwaliteit van je stem beïnvloedt. Adem en houding In het hoofdstuk over adem benadrukt ze het belang van een goede houding door te stellen dat een slechte houding waarschijnlijk de oorzaak is voor het ontstaan van de vele verschillende ademtheorieën voor sprekers en zangers. Vooral een teveel aan spanning in de onderrug komt veel voor. Hierdoor missen de onderste ribben aan beweeglijkheid en wordt de beweging van het middenrif vooral aan de voorkant van het lichaam waargenomen. "Als genoeg performers dit doen wordt het op den duur normaal gevonden en ook als lesmethode aangewend."
Ook voor de adem worden er, naast anatomische en fysiologische uitleg, veel oefeningen gegeven voor waarneming en bewustwording. Daarbij maakt MD steeds een koppeling naar het effect dat een bepaald adempatroon heeft op het vocale resultaat. Het eerste deel van het boek behandelt op dezelfde wijze de larynx, registers, steminzet, vibrato, resonantie, keelholte, mondholte, articulatie, de rol van de tong en kaak. Het eerste deel wordt afgesloten met een samenvatting.


De boodschap In deel twee, dat veertig bladzijden beslaat, wordt de vraag behandeld in hoeverre je boodschap effectief is en zijn doel bereikt. MD richt zich hierbij vooral op mensen die in het openbaar spreken. Woorden en taal hebben zich ontwikkeld als een manier om beelden en gevoelens te beschrijven. Tegenwoordig zijn we echter zo in beslag genomen door de woorden zelf, dat we de beelden erachter verwaarlozen. Bij podiumkunstenaars moeten deze beelden echter iedere keer dat ze communiceren aanwezig zijn: alleen de tekst brengen, zonder stil te staan bij de benodigde kleur is niet voldoende. Expressie Een expressieve kleurrijke stem ontstaat volgens MD door de aanwezigheid van meerdere factoren:
- je energie;
- je fysieke connectie en coördinatie van je stemapparaat;
- je passie voor hetgeen je vertelt of zingt;
- je gevoeligheid, achtergrondkennis en inzicht met betrekking tot het onderwerp;
- je voorstellingsvermogen en de expressiviteit van je ogen.

Deze onderwerpen worden allemaal nader toegelicht. Verder vind je in dit deel aanwijzingen voor tekstvoorbereiding, het spelen met tekst en stemkleur, ontwikkeling en observatie van fysieke expressie en het spelen met de verbeelding. Daarna volgt een uitgebreid hoofdstuk over het houden van een (verbale) presentatie. De kunst van het optreden Het derde en laatste deel beschrijft in zestig bladzijden allerlei aspecten van het optreden. Optreden voor publiek kan een geweldige ervaring zijn, zowel voor jezelf als voor je publiek. Bij een goed optreden is er een balans tussen creativiteit, spontaniteit, kennis van basale gezonde vocale principes waaronder het gezond houden van je stem. Vooral de balans tussen verstand en intuïtie is van groot belang: alleen dan heb je de mogelijkheid iets bijzonders op het podium te laten gebeuren. Dit geldt niet alleen voor een podiumoptreden, maar ook als je zingt of spreekt tijdens een auditie, examen, competitie, interview, debat.

De manier waarop je het optreden benadert is van grote invloed op het resultaat. De basisingrediënten van een effectief optreden behelzen:
- een positieve instelling;
- een onderzoekende houding;
- een goede concentratie tijdens het studeren;
- het oefenen van je optreden;
- het krijgen van objectieve feedback van anderen;
- zelfobservatie;
- een betrouwbare en gezonde techniek.

Als al deze ingrediënten in balans zijn, zul je de vrijheid ervaren om te ontspannen en te genieten. Een positieve houding Bij het ontwikkelen van een positieve houding is het vooral van belang op je vocabulaire te letten. Uitspraken als "Ik ben in staat dit te doen", "Ik ga mijn best doen", zullen eerder een sfeer creëren waarin je goed kunt presteren dan wanneer je spreekt en denkt in termen als ‘goed’, ‘slecht’, ‘moeten’, ‘controle’, ‘vasthouden’. Deze blokkeren je spontaniteit, creativiteit en intuïtie. Ze genereren een stroom van negativiteit en kunnen zelfs tijdelijk je immuunsysteem verzwakken.

MD besteedt in dit deel ook een heel hoofdstuk aan het 'present zijn' en de rol die je ogen, je gedachtepatronen en visualisatie hierin spelen. Het is knap hoe ze dit onderwerp, dat zo moeilijk in woorden te vatten is, weet uit te leggen en te illustreren met duidelijke oefeningen. Verder is er ruim aandacht voor concertvoorbereiding en stemhygiëne. Het boek sluit af met een epiloog, twee bijlagen en een uitgebreide index. Tot slot Dit is een boek waarin je op 215 pagina's kennis kunt nemen van Meribeth Dayme's jarenlange ervaring. Vanwege de hoeveelheid bruikbare en praktische informatie is het geen boek om in één adem uit te lezen. Het boek leent zich er meer voor om steeds weer op te pakken om een bepaald onderwerp te lezen en de bijbehorende oefeningen zelf uit te proberen. De meeste oefeningen zijn ook zeker bruikbaar in de leskamer.

De waarde van het boek zit wat mij betreft vooral in:
1. de combinatie van onderwerpen (anatomie, fysiologie, expressie, houding, psychologie en nog veel meer);
2. de manier waarop er een verband tussen deze onderwerpen wordt gelegd;
3. de vele oefeningen;
4. de bedrieglijke eenvoud: alle onderwerpen worden helder en duidelijk uitgelegd en beargumenteerd, en het hele boek ademt een vanzelfsprekende logica.
Bovendien is het boek op een prettige toon geschreven.

‘The Performer’s Voice’ is in het Engels geschreven en voor zover ik weet niet in het Nederlands vertaald. Dat zal het voor sommigen minder aantrekkelijk maken om te lezen. Ook staan er, buiten de anatomische tekeningen in deel één, geen illustraties in. Desondanks is het boek, wat mij betreft, een echte aanrader!

to the top